Όταν η δράση μας οφείλεται σε συναισθηματική παρόρμηση προκαλούμενη από έλξη ή απώθηση, ή είναι προϊόν συναισθηματικής έκρηξης, πολύ συχνά δυσκολευόμαστε να αντιληφθούμε την αιτία. Όταν η δράση μας προέρχεται από ένα νου γεμάτο προσωπικό συμφέρον, προκαλεί διαμάχες και δυσαρμονία. Για να διακρίνουμε ποια είναι η ορθή δράση και η αρμονία μέσα μας, έτσι ώστε να αντιμετωπίσουμε όλες τις καταστάσεις σωστά, θα πρέπει να καταδυθούμε βαθιά μέσα μας και να σταματήσουμε κάθε συναίσθημα και σκέψη.

Προκειμένου να ηρεμήσουμε τα συναισθήματά μας, πρέπει να τα αναγνωρίζουμε τη στιγμή ακριβώς που τα νιώθουμε. Να μην τα τρέφουμε αλλά και να μην τα καταπιέζουμε. Ο θυμός, για παράδειγμα, είναι μια έκρηξη ενέργειας που οφείλεται στην επιθυμία, όταν κάποιο αποτέλεσμα του κόσμου των μορφών δεν μας ικανοποιεί. Πραγματικά οφείλεται στη δική μας επιθυμία. Όταν καιγόμαστε από θυμό, ίσως  μεταμφιεστούμε αν έχουμε εκπαιδευτεί σωστά σε αυτό, αλλά αυτή η ενέργειά μας θα φέρει αρνητικά αποτελέσματα όχι μόνο σε ψυχολογικό επίπεδο αλλά και στις σχέσεις μας επίσης. Όταν αφήνουμε το θυμό χωρίς να παρεμβαίνουμε καταδικάζοντάς τον ή δικαιολογώντας τον, αλλά απλώς αντιμετωπίζουμε αυτό το υποκειμενικό γεγονός γι’ αυτό που είναι –δηλαδή μια δική μας επιθυμία, τότε ο θυμός διαλύεται.

Το ίδιο συμβαίνει με όλα τα συναισθήματα. Όταν τα αντιλαμβανόμαστε χωρίς να υιοθετούμε στάση καταπίεσης ή τροφοδότησής τους, χωρίς αυτό-λύπηση ή αυτό-έπαρση, αλλά απλώς κατανοούμε τη φύση τους, θα καταλαγιάσει αυτόματα το ρεύμα συναισθημάτων που μας έχει κατακλύσει. Αν όμως δεν αντιλαμβανόμαστε την κίνηση των συναισθημάτων μας, τότε γινόμαστε σκλάβοι τους. Κάθε δράση που οφείλεται σε συναισθηματική παρόρμηση, που αγνοεί τους υπόλοιπους ανθρώπους, γεννά διαμάχες και δυσαρμονία όχι μόνο σε εμάς τους ίδιους αλλά και σε όλες τις σχέσεις μας.

Είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιληφθούμε την κίνηση του νου από εκείνη των συναισθημάτων. Ο συνήθης νους τείνει έντονα στο συμφέρον του εαυτού του. Οι κινήσεις του είναι ταχύτερες, πιο σύνθετες και πιο λεπτές από τις αντίστοιχες των συναισθημάτων. Σε γενικές γραμμές οι σκέψεις του ανθρώπου είναι επικεντρωμένες στον εαυτό του, σε όσα τέρπουν τον άνθρωπο, ή όσα τον δυσαρεστούν και θα πρέπει να τα αποφύγει, και ούτω καθεξής. Ακολουθώντας μια συνεχή κίνηση σύγκρισης και αξιολόγησης, πάντα προβάλλουμε εκείνο που θα έπρεπε να είναι.

Πρακτικά είναι απαραίτητο να χρησιμοποιούμε τη σκέψη μας. Χωρίς τη σκέψη δεν θα ήμασταν άνθρωποι αλλά άλογα ζώα, και θα ήταν αδύνατο να ζήσουμε πολιτισμένα. Ωστόσο, όταν η σκέψη εισέρχεται στον τομέα των σχέσεων, τείνει να γίνεται εγωκεντρική, απομονωτική, διαχωριστική, αιτία προκατάληψης και διαμάχης.

Είναι δυνατό να σταματήσουμε τη σκέψη; Φαίνεται πως κάθε προσπάθεια και τεχνική προς αυτό είναι άχρηστη. Όταν προσπαθούμε να σταματήσουμε τη σκέψη με τη σκέψη, απλώς την τρέφουμε. Όταν μια πλευρά μας θέλει να ελέγξει την άλλη στο ίδιο κραδασμικό επίπεδο, όπως στην περίπτωση της σκέψης, το μόνο αποτέλεσμα που έχουμε είναι η αποκρυστάλλωση του νοητικού. Ο νους γίνεται άκαμπτος και οδηγεί στην αδιαφορία και την σκληρότητα.

Δεν μπορούμε να σταματήσουμε την κίνηση της σκέψης με απόφαση της σκέψης. Αυτό θα πρέπει να συμβεί με φυσιολογικό τρόπο καθώς εμείς παρατηρούμε τις σκέψεις μας χωρίς να επεμβαίνουμε. Τότε εισερχόμαστε σε μια κατάσταση εγρήγορσης. Είναι η εγρήγορση που οδηγεί στη φυσιολογική ησυχία του νου. Με άλλα λόγια, η σκέψη είναι μια κατάσταση έλλειψης της εγρήγορσης, μια διαφυγή από το τώρα.

Έχοντας περιπλανηθεί πολλές φορές η συνείδησή μας στη μνήμη μας, διαιρείται. Ένα μέρος της είναι εδώ, ένα άλλο ασχολείται με το αρχείο των αναμνήσεων, αξιολογώντας, προβάλλοντας και  συγκρίνοντας. Όταν όμως αντιλαμβανόμαστε αυτή την κίνηση, όταν συνειδητοποιούμε αυτή τη διαίρεση υποκειμενικά ή αντικειμενικά, επέρχεται μια φυσιολογική ησυχία στη σκέψη. Αν υπάρξει νέα κίνηση στη σκέψη, την αντιλαμβανόμαστε χωρίς πρόθεση να την μορφοποιήσουμε, και τότε με φυσιολογικό τρόπο ερχόμαστε σε κατάσταση ετοιμότητας και εγρήγορσης, παρακολουθώντας αμερόληπτα οτιδήποτε συμβαίνει μέσα και έξω από εμάς.

Είναι απαραίτητο να συλλάβουμε την κίνηση της σκέψης χωρίς να την θρέψουμε ή να την καταπιέσουμε, αλλά επιτρέποντάς της να παραμείνει γαλήνια. Τότε θα αναδυθεί μια άλλη, διαφορετική συνείδηση, ανυψούμενη από την εσωτερική σιγή, που είναι φως εν πνεύματι, και κάνει τις πράξεις μας σοφές, αρμονικές και συγκροτημένες.

Γι’ αυτό, όταν μιλάμε για δράση, είναι απαραίτητο να ξεκαθαρίσουμε από πού έρχεται, από ποιο επίπεδο της ύπαρξής μας αναδύεται. Η δράση σε πρακτικό επίπεδο απαιτεί τη χρησιμοποίηση της σκέψης σαν εργαλείο που οδηγεί σε πολιτισμένη διαβίωση. Αλλά στον τομέα των σχέσεων, κάθε δράση που γεννιέται από συναισθήματα ή σκέψεις, οι οποίες σχετίζονται κατά κύριο λόγο με το σύνθετο σύστημα της μνήμης και την προβολή εικόνων, είναι εν δυνάμει δημιουργός διαμάχης και προβλημάτων. 

Πολλές φορές εξωτερικά βρισκόμαστε σε κατάσταση εκνευρισμού ενώ εσωτερικά είμαστε αδρανείς. Σε άλλες περιπτώσεις, ενών φαίνεται να μην κάνουμε τίποτε, εσωτερικά είμαστε σε κατάσταση έντονης δραστηριότητας που δεν σχετίζεται με συναισθήματα ή σκέψεις αλλά με εγρήγορση και παρατήρηση, όπως στην περίπτωση έντονου διαλογισμού. Είναι απόλυτα αναγκαίο να συλλάβουμε και να κατανοήσουμε τη δραστηριότητα στη μη δράση και τη μη δράση στη δραστηριότητα, όπως διδασκόμαστε στην Μπαγκαβάτ Γκιτά.

Όταν δεν υπάρχει μέσα μας η σκιά του αυτό-ενδιαφέροντος και της αυτό-σπουδαιότητας αλλά έχουμε απόλυτα ξεχάσει τον εαυτό μας, η δράση μας γίνεται σοφή, αποτελεσματική, κατάλληλη, αρμονική, όμορφη, ευτυχισμένη και υγιής. Είναι δράση χωρίς προσκόλληση.

Η προσκόλληση είναι προϊόν της άγνοιάς για τη ζωή, για την αληθινή της φύση. Είμαστε προσκολλημένοι στο παροδικό αλλά θα πρέπει, όπως αναγράφεται στο «Φως στην Ατραπό», να αδράξουμε εκείνο που δεν έχει μορφή και ουσία. Αν διατηρούμε τη συνείδησή μας ριζωμένη στο αιώνιο και όχι στο παροδικό, η ζωή μας θα κυλλά αρμονικά. Αλλά για να το πετύχουμε αυτό, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε τι είναι αιώνιο και τι παροδικό.

Η υλική ζωή είναι παροδική, προσωρινή, και σαν τέτοια ανανεώνεται κάθε στιγμή. Αποδοχή αυτής της παροδικότητας είναι συνώνυμο της σοφίας. Αλλά η ζωή δεν μπορεί να διαιρεθεί σε υλική και πνευματική. Όλα είναι τμήμα της ίδιας κίνησης που συνδέει το αιώνιο με το παροδικό. Το αιώνιο δεν υπάρχει στο χρόνο. Υπάρχει στη διάσταση της ενότητας από την οποία όλα πηγάζουν. Το Σύμπαν ανακλά αυτή την πραγματικότητα διότι είναι ταυτόχρονα μία και ποικίλη. Μία, στα λεπτότερα πεδία, και ποικίλη στα πυκνότερα. Εντούτοις υπάρχει μια ουσιαστική ενότητα που συνδέει μεταξύ τους όλα τα πεδία της Φύσης, ενώ η ίδια η ποικιλία είναι μια έκφραση αυτής της ενότητας.

Όταν βλέπουμε ένα έμβρυο με τη βοήθεια των σύγχρονων οργάνων με υπέρηχους, είτε αυτό είναι έμβρυο ανθρώπου ή ζώου, παρατηρούμε ότι η πρώτη εκδήλωση του πλάσματος είναι η παλλόμενη κίνηση που σχηματίζει την καρδιά του. Η ουσία της ζωής είναι παλμική δόνηση. Αυτή η δόνηση δημιουργεί το νέο οργανισμό, σύμφωνα με μια συγκεκριμένη ακολουθία, και τον διατηρεί στη ζωή κατά τη διάρκεια του βίου του. Όταν η ζωή σταματά να πάλλεται στο φυσικό πεδίο, ο οργανισμός αποσυντίθεται και λέμε ότι πεθαίνει.

Αν δεχθούμε ότι η ζωή είναι κίνηση, ένας παλμικός κτύπος μέσα μας και έξω από εμάς, θα ζήσουμε με αρμονία. Αν προσκολλούμαστε στην προσπάθεια να διατηρήσουμε την κίνηση της ζωής, τότε τα ύδατά της λιμνάζουν προκαλώντας θλίψη, αρρώστια και οδύνη. Προσκόλληση είναι η επιθυμία της συνέχισης. Της μετάλλαξης εκείνου που είναι από τη φύση του παροδικό, προσωρινό, σε μόνιμο. Η σκέψη μας έχει εθιστεί στην ιδέα της μονιμότητας και της συνέχισης, και πάντοτε ζητά να μετατρέψει σε αιώνιο ό,τι είναι ευχάριστο και γνωστό, κρατώντας μακριά της οτιδήποτε φαίνεται δυσάρεστο και άγνωστο.

Για να δράσουμε χωρίς προσκόλληση, είναι απαραίτητο να μάθουμε να πεθαίνουμε συνειδητοποιώντας ότι δεν είμαστε το σώμα, το όνομα, οι τίτλοι και τα αποκτήματα. Όλα αυτά είναι αποσκευές που αναγκαζόμαστε να κουβαλάμε μαζί μας, αλλά που θα χαθούν αυτή ή την άλλη στιγμή, και σίγουρα όταν επέλθει ο φυσικός θάνατος. Αν συνειδητοποιήσουμε την αλήθεια ότι, στην πραγματικότητα, δεν είμαστε τίποτε άλλο παρά ένας παλμός της Φύσης, όλες οι προσκολλήσεις μας θα απορριφθούν. Μαθαίνοντας κανείς να πεθαίνει, μαθαίνει να ζει. Μπορούμε να ζήσουμε το αιώνιο στο παροδικό μόνο αν επιτρέψουμε να πεθαίνουν συνεχώς οι αποσκευές που κουβαλάμε. Τότε η ζωή θα ανανεώνεται παντοτινά, κάθε λεπτό, στο χρόνο που μόνο αυτός υπάρχει, στο αιώνιο τώρα.            

«Όπως επάνω έτσι και κάτω». Αυτή είναι η αποστολή μας στη ζωή – να μετατρέψουμε αυτή την υλική ζωή σε ειρηνική ζωή, γεμάτη αγάπη, αρμονία, καλοσύνη, μεταφέροντας σε αυτόν τον κόσμο όλες τις ποιότητες και ιδιότητες που ανήκουν στο αιώνιο. Αυτό δεν θα πρέπει να παραμένει απλώς μια ιδέα, μια θεωρία, αλλά να αποτελέσει μιαν αλήθεια στις σχέσεις μας με την οικογένεια, τους γείτονες, τους αδελφούς θεόσοφους, τους εργαζόμενους, τον επιχειρηματικό κόσμο κλπ. Η αποστολή μας ως θεόσοφοι είναι να καταστήσουμε τη σοφία της Θεοσοφίας ζώσα πραγματικότητα, γνωρίζοντας τον εαυτό μας και αφήνοντας κάθε εγωκεντρικό αίσθημα να πεθάνει, πεθαίνοντας στον εαυτό.  Έτσι ώστε να μπορούν να είναι οι σχέσεις μας με όλα τα όντα γεμάτες απλότητα, ταπεινότητα και ευτυχία.

Δράση χωρίς προσκόλληση είναι ο μόνος τρόπος να ενωθεί κανείς με την κίνηση της ζωής, γεμίζοντάς την με ομορφιά και αρμονία. Καθώς αποκοπτόμαστε ψυχολογικά –χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απαρνούμαστε τις κοσμικές ευθύνες μας – η αγάπη μας γίνεται πιο ισχυρή και οι σχέσεις μας πιο όμορφες. Η ορθή δράση 
είναι προϊόν βαθιάς κατανόησης. Δεν υπάρχει χρονική διακοπή μεταξύ κατανόησης και δράσης. Κατανόηση και δράση είναι άμεσες και αυθόρμητες χωρίς διαφωνία μεταξύ της σύλληψης και της πρακτικής άσκησης. Ο Κρισναμούρτι έλεγε ότι όταν η κατανόηση είναι καθαρή, μόνο ένας τρόπος δράσης υπάρχει: Ο ορθός τρόπος.

Όταν η δράση έρχεται από τη βαθιά κενότητα, την εσωτερική σιγή, την ησυχία των συναισθημάτων και της σκέψης, δεν είναι προσκολλημένη αλλά γεμάτη αγάπη και σοφία. Είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να μεταμορφωθεί αυτός ο κόσμος σε έναν τόπο όπου η ζωή θα απολαμβάνει την τιμή που της αξίζει. Σε κάθε έναν από εμάς έγκειται να διανοίξουμε αυτόν τον εσωτερικό δίαυλο μεταξύ του αιώνιου και του παροδικού, καθιστώντας τον εαυτό μας εργαλείο της Συμπαντικής νοημοσύνης και αγάπης.                                   

*Marcos Luís Borges de Resende is the General Secretary of T.S. in Brazil.