Έχει δημιουργηθεί από το αίσθημα της  χωριστικότητας και η κατάπαυσή της μοιάζει με απόδραση από τη φυλακή. Ενότητα με όλα τα όντα, όλη τη Ζωή, συνιστά απελευθέρωση από τον κατώτερο εαυτό. Αυτή είναι η Ατραπός. Όταν δεν υπάρχει πλέον αυτός ο εαυτός, υπάρχει ελευθερία. Όλοι θα το επιτύχουν αυτό. Η σοφία έρχεται σταδιακά μέσω εμπειριών απόσταξης. Αλλά αν διαθέτουμε πνευματική διάκριση, μπορούμε να επιτύχουμε την απόκτησή της ση διάρκεια της καθημερινής ζωής. Η συνήθης θρησκεία ενσταλάζει το φόβο της τιμωρίας κλπ, αλλά δεν υπάρχει κάτι που θα πρέπει να φοβόμαστε. Ο φόβος καθυστερεί την πρόοδο ενώ πολλές θρησκευτικές πρακτικές, όπως οι τελετουργίες και οι διάφορες μορφές λατρείας, αποτελούν αίρεση. Στο «Κλειδί της Θεοσοφίας»διαβάζουμε ότι η προσευχή με σκοπό να κερδίσει κανείς κάτι για τον εαυτό του, είναι προϊόν φόβου. Πρέπει να μάθουμε να εμπιστευόμαστε την εξελικτική διαδικασία και να συνειδητοποιήσουμε ότι όλα όσα έρχονται στο δρόμο μας είναι για το καλό μας (sivam). Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να βοηθούμε αλλήλους, ένα παιδί, ένα ζώο, ένα ανθρώπινο πλάσμα κλπ, αλλά η γενικότερη στάση μας να είναι ότι όλα βαίνουν καλώς.

Ο φόβος καταστρέφει όλους τους ανθρώπους εξίσου. Στο «Φως στην Ατραπό», η πρώτη από τις τρεις αλήθειες αναφέρει ότι το ανθρώπινο πνεύμα είναι αθάνατο και δεν υπάρχει περιορισμός στην ανάπτυξή του. Έτσι, δεν υπάρχει κάτι να φοβόμαστε, όπως συμβαίνει με τους συνήθεις ανθρώπους. Το ξερίζωμα του δηλητηριώδους φυτού του φόβου, μας καθιστά προσεκτικούς. Μέσα μας βρίσκεται η δύναμη να ξεδιπλώσουμε τις ικανότητές μας και να τις χρησιμοποιήσουμε. Η θεοσοφική διδασκαλία δεν παροτρύνει στην αναζήτηση της δύναμης υπό την κοσμική έννοια. Μιλά για την πνευματική δύναμη που είναι δίχως εγωισμό, καθώς και τη σοφία να χρησιμοποιούμε όλες τις ικανότητες που ήδη υπάρχουν εντός του ανθρώπου. Θα πρέπει να χρησιμοποιούμε αυτή τη δύναμη με σοφία ακόμη και για μικρά πράγματα, έτσι ώστε το άτομο που δέχεται τη βοήθειά μας να μπορέσει να επιτύχει την ανάδυση της δικής του ικανότητας και καλοσύνης που υπάρχει μέσα του. Είναι φιλοδοξία να αναζητά κανείς τη δύναμη υπό τη συνήθη έννοια, όταν ο κατώτερος εαυτός το επιθυμεί. Μπορούμε λοιπόν να αναζητούμε δίχως φόβο, προσηλωμένοι στην εντός ημών κατάσταση αγνότητας; Όλα όσα χρειαζόμαστε θα έλθουν την κατάλληλη στιγμή. Η Φύση θα μας παράσχει όσα μας είναι απαραίτητα όταν εμείς θα είμαστε έτοιμοι. Ο Βούδας έλεγε: Ο καλός νόμος εργάζεται παντού. Εκεί όπου δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες, ακολουθεί το ανάλογο αποτέλεσμα. Επομένως, ας εργαζόμαστε στο παρόν για εκείνο που είναι δίκαιο και σωστό. Ο Κρισναμούρτι  λέγει: Να προσηλώνεστε στο τώρα και να μην αφήνετε το νου σας να τρέχει στο μέλλον. Η δράση είναι στο παρόν και όχι στο μέλλον. Κάθε άνθρωπος είναι ο απόλυτος νομοθέτης του εαυτού του, και αυτή είναι η σημασία του κάρμα. Διότι τα αίτια και τα αποτελέσματα είναι αλληλένδετα μεταξύ τους. Επομένως ούτε η τιμωρία ούτε η αμοιβή έρχονται από κάπου αλλού. Εμείς είμαστε δάσκαλοι του εαυτού μας.

Πρέπει λοιπόν να μελετούμε εκείνο που είναι ωφέλιμο. Όταν πράττουμε με απόλυτα αρμονικό τρόπο και όχι για τον χωριστό εαυτό, με καλή θέληση, συμπάθεια κλπ, η αρμονία αποβαίνει κατάσταση  του νου μας. Έτσι αποκτούμε υπευθυνότητα βαδίζοντας επί της ατραπού. Δεν πρόκειται για κάποιο δώρο προερχόμενο από έναν θεό ή έναν ιερέα, διότι ο συμπαντικός νόμος υπερέχει πάντων. Θα πρέπει να το έχουμε υπόψη μας αυτό, δεδομένου ότι αποτελεί θεμελιώδες δίδαγμα της Θεοσοφίας και θα πρέπει να καταστεί σαφές μέσα μας. Είναι πολύ παράξενο το γεγονός ότι με μεγάλη δυσκολία διακρίνουμε εκείνο που υπάρχει εντός ημών. Νομίζουμε ότι το βλέπουμε, αλλά κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει. Νομίζουμε ότι γνωρίζουμε, αλλά πολύ λίγα πράγματα αντιλαμβανόμαστε. Είναι εύκολο να καταλήγουμε σε σύντομα συμπεράσματα. Αλλά για να επιτύχουμε μια καθαρή αντίληψη θα πρέπει να αφήσουμε τα συμπεράσματά μας να περιμένουν. Ένας επιστήμονας προβαίνει σε πολλά πειράματα προτού καταλήξει σε συμπέρασμα. Το ίδιο θα πρέπει να κάνουμε κι εμείς, αν θέλουμε να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε. Αν πραγματικά διακρίνουμε την αλήθεια ενός προβλήματος, τότε δεν θα υπάρξει καμία δυσκολία στη σχετική δράση μας. Αν κατανοήσουμε ότι η Αδελφοσύνη συνιστά τον μόνο υγιή τρόπο ζωής για εμάς τους ίδιους, αλλά και για τους συνανθρώπους μας, τότε θα μπορέσουμε να δούμε. Αλλά αδυνατούμε να διακρίνουμε αυτή την απλή αλήθεια και συνεχίζουμε να καταστρέφουμε τον εαυτό μας, όπως κάθε οργισμένο άτομο που κατηγορεί τους άλλους για το θυμό του.

Μπορούμε να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει νοητική υγεία σε όποιον κινείται εναντίον της Αδελφοσύνης; Η εσωτερική δυσχέρεια και η ένταση των ανθρώπων οφείλεται στο παραπάνω γεγονός. Ακόμη περισσότερο, μπορούμε να καταλάβουμε ότι όλη η δυστυχία του ανθρώπινου βίου οφείλεται στην ανυπαρξία αδελφοσύνης, και έτσι να ζήσουμε με απλό και χαρούμενο τρόπο; Ο Βούδας μίλησε για μια μεγάλη Αλήθεια. Την «Οδύνη της Ζωής». Μόνο αν το καταλάβουμε θα στρέψουμε όλη την ενέργειά μας στην αλλαγή. Η ύπαρξη της χωριστικότητας είναι η βασική πηγή της δυστυχίας. Η ευτυχία είναι η αληθινή κατάσταση του ανθρώπου, αλλά η «θλιβερή κατάσταση έχει δημιουργηθεί» εξαιτίας μιας διαφορετικής αντίληψης του εαυτού. Στο «Φως στην Ατραπό»αναφέρεται: Κατέστρεψε την πηγή του κακού που βρίσκεται μέσα σου. Αλλά εμείς δεν κάνουμε τίποτε και αυτό διατηρεί το κακό. Καταστροφή του κακού σημαίνει απόλυτη σύμπλευση με την Παγκόσμια Αδελφοσύνη. Είναι πράξη που ταυτίζεται με την απομάκρυνση των ψυχολογικών φραγμών της χωριστικότητας. Στο «Φως στην Ατραπό» αναφέρεται ακόμη: Μη νομίζεις ότι είσαι χωρισμένος από τον κακό άνθρωπο ή τον ανόητο. Είσαι αυτοί οι ίδιοι. Το αμάρτημά τους θα μπορούσε εξίσου να είναι και δικό σου αμάρτημα, τόσο στο παρελθόν όσο και στο μέλλον. Αυτό θα συμβαίνει όσο ο εαυτός συνεχίζει να υπάρχει.

Ο Κρισναμούρτι μίλησε για εκείνη τη νοητική κατάσταση, κατά την οποία ο άνθρωπος βρίσκεται σε εγρήγορση δίχως να συγκρίνει ή να αξιολογεί αλλά απλώς να παρατηρεί. Συχνά, όταν σχολιάζουμε για κάτι τους άλλους, έχουμε κι εμείς την ίδια ακριβώς αδυναμία μέσα μας αλλά δεν το αντιλαμβανόμαστε. Ο σπουδαστής της Θεοσοφίας πρέπει να αφοσιώνεται στο σκοπό της παγκοσμιότητας, της εργασίας για την απομάκρυνση οποιουδήποτε παράγοντα στέκεται εμπόδιο στο δρόμο της παγκόσμιας αδελφοσύνης. Γιατί ένας τυφλός δεν μπορεί να οδηγήσει τους τυφλούς.

Είναι γεγονός η μετενσάρκωση; Ο αληθινός θεόσοφος στηρίζει τη ζωή του σε αρχές τις οποίες θεωρεί θεμελιώδεις στη θεοσοφική αντίληψη. Στην Θ.Ε. κανείς δεν είναι  αναγκασμένος να αποδέχεται όσα λέγουν οι άλλοι. Από την άλλη πλευρά, αν σκεφτόμαστε προσεκτικά, μπορεί να καταλήξουμε στα ίδια συμπεράσματα και έτσι να  υπάρχει μια κοινή βάση. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι έχουμε τις ίδιες ιδέες αλλά αφορά τις αρχές που θα πρέπει να οδηγούν τη ζωή μας. Μία από αυτές είναι ότι στο φυσικό, νοητικό και αστρικό πεδίο, όλα πρέπει να ευθυγραμμίζονται με την πνευματική φύση του αληθινού Εαυτού. Όταν όλες οι ζωώδεις ροπές εξαλειφθούν εντελώς, εκείνο που αποκαλούμε κατώτερη φύση – δηλαδή το νοητικό που έχει μολυνθεί από τις προσωπικές επιθυμίες –, δεν είναι πλέον δραστήριο. Τότε ο άνθρωπος μπορεί να γίνει εργαλείο στα χέρια της ύψιστης, αγνότατης όψης του Εαυτού του. Η εσώτερη ή ανώτερη πλευρά του ανθρώπου γνωρίζει ότι όλοι είμαστε τμήματα μιας ενότητας, και συνεπώς συγγενεύουμε με έναν απόλυτο και ακατάλυτο τρόπο. Στην Ανατολή έχουμε σχέσεις με τους υπηρέτες μας αλλά θεωρούμε ότι δεν ανήκουν στην τάξη μας. Κατά μια έννοια, μπορεί πράγματι να μην ανήκουν σε αυτήν, καθώς δεν έχουν τις ίδιες ευκαιρίες εκπαίδευσης ή βελτίωσης του βίου τους. Ταυτόχρονα, εμείς χρειαζόμαστε τις υπηρεσίες τους. Είναι απαραίτητο να σχετιζόμαστε μαζί τους με τρόπο που να καταδεικνύει ότι εκτιμούμε την εργασία τους. Πιθανόν να έχουν ελαττώματα ή να είναι ανεπαρκείς, αλλά όταν εμείς το διαπιστώνουμε, προσπαθούμε να τους βοηθήσουμε και όχι απλώς να τους καταδικάσουμε. Ο αδελφός Raja λέγει ότι εκείνοι που γεννιούνται υπηρέτες, δεν είναι απαραιτήτως άτομα μειωμένης ευφυΐας ή περιορισμένων δυνατοτήτων συγκριτικά με εμάς. Επισημαίνει επίσης ότι πιθανόν να εκλαμβάνουμε την απουσία αρετών ως κάτι κακό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κακό ίσον δαιμονικό. Η κακία δεν αποτελεί τμήμα του αληθινού εαυτού αλλά καταδεικνύει την απουσία της αρετής ή την απουσία του καλού.

Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι όλες οι αρετές ενυπάρχουν σε κάθε άνθρωπο αλλά βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση και θα πρέπει να αφυπνισθούν. Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η ζωή των άλλων είναι εξίσου σημαντική όπως και η δική μας. Ίσως κάποιος να είναι διεφθαρμένος, αλλά αν εμείς απευθύνουμε ευεργετικά αισθήματα προς αυτόν, μπορούμε να τον βοηθήσουμε έστω ελάχιστα. Γι’ αυτό, όσο καιρό παραμένουμε εγωιστές και η αρετή πρέπει να καλλιεργηθεί στη φύση εκεί όπου είναι απούσα, η μετενσάρκωση μάς προσφέρει ευκαιρίες. Μια αριθμητική πρόοδος έχει την ακολουθία δύο, τέσσερα, έξη, οκτώ, δέκα κλπ. Δηλαδή παρουσιάζει μια αύξηση αριθμών ανά δύο κάθε φορά. Από τη στιγμή όμως που ένας άνθρωπος συνειδητοποιεί το νόημα της ζωής του και προσπαθεί να ζήσει σύμφωνα με αυτό, η πρόοδός του λαμβάνει γεωμετρική μορφή και όχι αριθμητική. Έτσι, αντί να προχωρεί αργά, πορεύεται ανοδικά από το δύο στο τέσσερα, στο οκτώ, το δεκάξι κλπ. Η πρόοδός του αρχίζει να γίνεται ταχύτερη.

Υποθέτω ότι όλοι εμείς βρισκόμαστε στο στάδιο της αριθμητικής προόδου και όχι της γεωμετρικής. Αλλά αν κατανοήσουμε, σε ένα κάποιο βαθμό, τις πνευματικές αλήθειες και αρχίσουμε να ζούμε ανάλογα, παρά το γεγονός ότι είναι πιθανόν να υπάρξουν σφάλματα, η πρόοδος επιταχύνεται. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η γνώση περί μετενσάρκωσης βοηθά τον άνθρωπο. Από τη στιγμή που γίνεται κανείς ολοκληρωμένος άνθρωπος και αρχίζει να ενεργεί και να ζει σαν ανθρώπινο πλάσμα, και δεν συνεχίζει να δρα σαν ανεπτυγμένο ζώο, τότε μεταμορφώνεται. Δεν μπορεί να αλλάξει αμέσως το σύνολο του χαρακτήρα του αλλά διαθέτει τη δύναμη να κατανοεί. Αυτή η κατανόηση θα τον μεταμορφώσει. Οι σκέψεις και οι πράξεις του ευθυγραμμίζονται με τη μία ζωή και αναπτύσσονται σθεναρά προς αυτή την κατεύθυνση. Η αποφασιστικότητά του να διαβεί την ατραπό ενδυναμώνεται. Βλέπουμε τη διαφορά μεταξύ ορισμένων ατόμων οι οποίοι επιδεικνύουν μεγάλη σοβαρότητα στο θέμα της πνευματικής ατραπού, και πλήθους ατόμων που δεν έχουν την παραμικρή ιδέα και έτσι στρέφονται σε διάφορες άλλες κατευθύνσεις. Παραθέτοντας κάποιες φράσεις, πιθανόν από τις «Ζωές του Αλκυόνος» (TheLivesofAlkyon), o αδελφός Raja λέγει:

«Η Κύριος Μαϊτρέγια μίλησε για μια ιδιαίτερη περίπτωση και είπε: Όταν κόψεις ένα δένδρο, ΕΚΕΙΝΟ είναι η ζωή του δένδρου. Όταν ξεθάβεις μια πέτρα, ΕΚΕΙΝΟ είναι που διατηρεί τη συνοχή των σωματιδίων της. ΕΚΕΙΝΟ είναι η ζωή του ήλιου, ΕΚΕΙΝΟ βρίσκεται στα σύννεφα, στο μουγκρητό της θάλασσας, στο ουράνιο τόξο, στη μεγαλοπρέπεια των βουνών κλπ. ΕΚΕΙΝΟ αναφέρεται συχνά στις Ουπανισάντ διότι οι λέξεις δεν μπορούν να περιγράψουν επακριβώς τη δόξα, τη δύναμη, και το κάλλος που συνιστούν τμήμα της ατραπού. Ολόκληρο το σύμπαν συνίσταται από ΕΚΕΊΝΟ. Αλλά εμείς το ασχημαίνουμε. Όταν κόβουμε ένα δένδρο, συντομεύουμε τη ζωή, τη μεγαλειώδη ζωή που εκδηλώνεται διαμέσου του δένδρου. Αν σηκώσουμε μια πέτρα, ΕΚΕΙΝΟ διατηρεί τη συνοχή των σωματιδίων της».

Αναφέρεται επίσης στις Ουπανισάντ: «Ένα πράγμα είναι δίκαιο ενώ το ευχάριστο είναι ένα άλλο πράγμα. Εκείνο που είναι ευχάριστο στο παρόν, είναι διαφορετικό από εκείνο που πραγματικά είναι ευχάριστο και δίκαιο. Ο σοφός προτιμά το αληθινά ευχάριστο, δηλαδή εκείνο που είναι δίκαιο, ενώ ο ανόητος προσκολλάται στο ευχάριστο».

Η μετενσάρκωση όμως μας βοηθά να ανακαλύψουμε εκείνο που είναι δίκαιο και καλό, εκείνο που είναι αληθινό στη ζωή. Ειδάλλως, επιτρέπουμε στα ανόητα πράγματα να οδηγούν τη ζωή μας εδώ κι εκεί χωρίς προσανατολισμό. Γι’ αυτό η μετενσάρκωση έχει μεγάλη αξία αν κανείς την κατανοήσει με τον ορθό τρόπο. Αν όμως την ερμηνεύσει με λάθος τρόπο, καλύτερα να μην γνωρίζει τίποτε γι’ αυτήν. Θα έλθει η εποχή κατά την οποία όλοι οι άνθρωποι θα αντιληφθούν ότι η μετενσάρκωση είναι ένα γεγονός στη Φύση. Ένα άτομο όπως ο Κρισνάζι, για παράδειγμα, ο οποίος ακολούθησε τη διδασκαλία του Βούδα κατά μια έννοια, γνώριζε για την μετενσάρκωση. Στις μέρες μας, που η επιθυμία είναι πολύ ισχυρή ανάμεσα στους ανθρώπους, χρησιμοποιούν μόνο την ιδέα της μετενσάρκωσης προκειμένου να προσπαθήσουν να αποκτήσουν στο μέλλον εκείνα που δεν μπορούν να έχουν στο παρόν. Δεν είναι αυτός ο σκοπός της γνώσης της μετενσάρκωσης. Αν πραγματικά συνειδητοποιήσουμε τι είναι η μετενσάρκωση, από το στάδιο ενός εντόμου έως εκείνο της ανθρώπινης υπόστασης, θα καταφέρουμε να προχωρήσουμε πολύ επί της ατραπού. Ο άνθρωπος μπορεί να επιτελέσει εκείνο που είναι καλό και να προσεγγίσει εκείνο που βρίσκεται πολύ κοντά μας – το Αληθινό και Ωραίο.

Στο «Φως στην Ατραπό»μνημονεύεται η αληθινή ατραπός, όταν ο προσκυνητής θα έχει απορρίψει όλες τις άχρηστες ροπές του. Εκείνο που νομίζουμε ότι είναι ατραπός, στην πραγματικότητα είναι μόνο η προετοιμασία μας γι’ αυτήν. Η αληθινή ατραπός αρχίζει όταν έχει ολοκληρωθεί πλήρως η προετοιμασία και το άτομο έχει εξαγνισθεί. Δεν γνωρίζουμε τώρα τι είναι εκείνο που θα συναντήσουμε σε αυτήν, αλλά προφανώς υπάρχουν ένδοξα πράγματα επ’ αυτής πέρα από κάθε φαντασία.

«Όλες οι θρησκείες του κόσμου έχουν ένα σκοπό. Τη συνειδητοποίηση του Εαυτού, τη γνώση του Θεού(…). Η ουσία της θρησκείας είναι Ενότητα, η συνειδητοποίηση του Ενός Θεού, εντός και εκτός, που ανθίζει  μέσω της αδελφοσύνης όλων των έμβιων όντων.»
Άννα Μπέζαντ.