Όλοι οι φιλόσοφοι  των αιώνων δίδαξαν τέσσερις τρόπους αντιμετώπισης της οδύνης:

1)      Την άρνηση της ύπαρξής της παρά τις αμέτρητες αποδείξεις για το αντίθετο
2)      Την παθητική παραίτηση από εκείνο που χαρακτηρίζεται ως αναπόφευκτο
3)      Την εκλογίκευση ή δικαιολόγηση της συνθήκης του πόνου ώστε με τον τρόπο αυτό να γίνεται αποδεκτός και πιο υποφερτός
4)      Τον αγώνα κατά της οδύνης με την πεποίθηση ότι θα ξεπεραστεί

Η βουδιστική θεώρηση, που δεν είναι απαισιόδοξη αλλά αντιμετωπίζει το πρόβλημα, υιοθετεί τον τέταρτο τρόπο και τον κωδικοποιεί στις Τέσσερις Ευγενείς Αλήθειες:

·         Η οδύνη υπάρχει ως γεγονός της ζωής
·         Η άγνοια προκαλεί την οδύνη. Από την άγνοια γεννιέται η επιθυμία και η δράση για την ικανοποίησή της. Σαν αποτέλεσμα της ικανοποίησης προβάλλει μια νέα επιθυμία και αυτό συνεχίζεται όσο καιρό κυριαρχεί η άγνοια.
·         Η οδύνη μπορεί να σταματήσει
·         Ακολουθώντας το Ευγενές Οκταπλό Μονοπάτι, ο άνθρωπος μπορεί να απελευθερωθεί από την οδύνη

Σε έναν κόσμο γεμάτο πόνο και παροδικότητα, ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να μεταμορφώσει τον εαυτό του, να αναπτύξει τις ικανότητές του αποβλέποντας στην ευτυχία. Η πορεία αυτής της μεταμόρφωσης απαιτεί ηθική πειθαρχία και αυτοέλεγχο. Το άτομο μαθαίνει να περιορίζει την επιθετικότητα, την ψευδαίσθηση και τις προσκολλήσεις. Μαθαίνει ότι η απελευθέρωση απαιτεί τη συνεχή άσκηση διαχρονικών αρετών, κυρίως της συμπόνιας, της αγάπης και του αλτρουισμού. Ωστόσο ο νους δεν μπορεί να υπερβεί τους περιορισμούς του δίχως να διέλθει από μια διαδικασία εξαγνισμού, ή τον απόλυτο έλεγχο του ατόμου επάνω στις σκέψεις του, τα λόγια του και τις πράξεις του. Ο προσκυνητής στην Ατραπό υφίσταται μια εσωτερική μεταμόρφωση καθώς αντιλαμβάνεται ότι ελευθερία σημαίνει έλλειψη εγωισμού, έλλειψη εγωκεντρισμού στην καθημερινή δραστηριότητά στη ζωή. Ελευθερία σημαίνει να έχει κανείς αποτινάξει τις απαιτήσεις και τις προτροπές του εγώ, διότι τότε μόνο ο άνθρωπος αναπτύσσεται πνευματικά. Η Α. Μπέζαντ έλεγε σχετικά με αυτό:

«Η συνείδηση ζει πνευματικά όταν αναγνωρίζει την Ενότητα, όταν βλέπει τον Εαυτό σε όλα και όλα σε έναν Εαυτό.  Πνευματική ζωή είναι εκείνη που βλέπει το ένα Αιώνιο σε κάθε παροδική μορφή». (The Laws of the Higher Life)

Η πνευματικότητα είναι μια επιβεβαίωση της θεμελιώδους ενότητας ολόκληρης της ύπαρξης. Δεν υπάρχει παρά μία ζωή. Όπως η εσωτερική, έτσι και η εξωτερική. Όπως το μεγάλο, έτσι και το μικρό. Όπως επάνω, έτσι και κάτω. Η Α. Μπέζαντ συνεχίζει παρακάτω:

«Ο πνευματικός άνθρωπος πρέπει να ζει ταυτίζοντας τον εαυτό με καθετί άλλο ζωντανό που κινείται. Σε αυτό τον κόσμο δεν υπάρχουν οι ‘άλλοι’. Είμαστε όλοι ένα. Το καθετί έχει μια διαφορετική μορφή αλλά ένα Πνεύμα κινείται και ζει μέσα σε όλα.»

Η αναγνώριση αυτής της πνευματικότητας δεν έχει να κάνει τόσο πολύ με την οργανωμένη σωτηρία όσο με την ατομική προσπάθεια. Παρότι αρκετοί άνθρωποι μπορεί να έχουν ξεκινήσει επί της Ατραπού, το αληθινό προσκύνημα είναι ζήτημα ατομικής επιλογής. Το χάρισμα της φώτισης έρχεται σαν άμεση εμπειρία, σαν διαισθητική ενόραση ή φώτιση που δεν ανήκει σε κανέναν άλλο παρά μόνο σε εκείνον που τη βιώνει. Η αυγή έρχεται σε εκείνον που διαλογίζεται προσεκτικά. Ο διαλογισμός προσφέρει στον προσκυνητή ψυχικό σθένος και ηθικό σφρίγος, έτσι ώστε να εκπληρώσει μια ουσιαστική αποστολή της ζωής του: Να γνωρίσει τον εαυτό του. Με τη βοήθεια της Μιας Ύπαρξης και της Μιας Ζωής, η γνώση του εαυτού ανοίγει την πύλη της γνώσης του παντός. 

Τίποτα δεν υπάρχει διαχωρισμένο ή ανεξάρτητο από μόνο του αλλά όλα συνδέονται μεταξύ τους και συσχετίζονται προς άλληλα. Αυτό αποτελεί μια θεμελιώδη διδασκαλία του Βουδισμού, και για το λόγο αυτό η Βουδική (Χριστική) φύση του ανθρώπου αποτελεί ένα ουσιώδες δίδαγμα. Μέσα μας βρίσκεται ο Βουδικός σπόρος και απλώνεται σε ολόκληρη τη Φύση. Εφόσον τίποτε δεν είναι μόνιμο, κάθε άνθρωπος μπορεί να προσπαθήσει να μετουσιώσει τον εαυτό του και να προσεγγίσει τη Βουδική κατάσταση. Η παροδικότητα καθιστά εφικτή την ανάπτυξη της ανθρώπινης δυναμικής ακόμη και μέχρι την τελειότητα. Η πορεία της μεταμόρφωσης, ή αυτοπραγμάτωσης, εμπεριέχει ένα έντονο ενδιαφέρον για την ευημερία των άλλων, το οποίο πηγάζει από τις κοσμικές αρετές που μοιράζονται όλοι οι άνθρωποι και όλα τα έθνη, ανεξαρτήτως ιστορικής περιόδου. 

Οι κυριότερες αρετές – συμπόνια, αγάπη, αλτρουισμός, καλοσύνη – βρίσκονται στον πυρήνα κάθε θρησκευτικής και φιλοσοφικής διδασκαλίας. Η συμπόνια υποδηλώνει τη συμπάθεια που αποτελεί ισχυρό παράγοντα συμπαράστασης στην οδύνη των άλλων. Η αγάπη είναι το έντονο αίσθημα της ενότητας, του ενδιαφέροντος για την ευημερία και την ευτυχία του συνανθρώπου, ενώ ο αλτρουισμός αφορά το δίχως εγωισμό ενδιαφέρον για τους άλλους. Οι τρεις αυτές αρετές συνδέονται με άλλες όπως είναι η θυσία και η καλοσύνη. Η πρώτη περιλαμβάνει την παραίτηση από κάποια προσωπική αξία χάριν κάποιας άλλης που έχει μεγαλύτερη σημασία ή σπουδαιότητα. Η καλοσύνη υποδηλώνει την ανιδιοτελή προσφορά στους άλλους. 
Σύμφωνα με τον Δαλάι Λάμα Tenzin Gyotso είναι απαραίτητο να έχουμε αλτρουιστική διάθεση διότι με αυτήν: 

«Αναλαμβάνουμε εξολοκλήρου να βοηθήσουμε τους άλλους. Για να υπάρξει μια τόσο σπάνια διάθεση είναι απαραίτητο να νιώθουμε μεγάλη συμπόνια, να ενδιαφερόμαστε για τον πόνο των άλλων και να θέλουμε να τους βοηθήσουμε. Για να υπάρξει η δύναμη της συμπόνιας θα πρέπει να έχουμε μέσα μας μια ισχυρή αίσθηση αγάπης που, αντιλαμβανόμενη την οδύνη των αισθητών όντων, να επιθυμεί την ευτυχία τους. Να διακρίνει την ευχάριστη πλευρά των αισθητών όντων και να ευχηθεί την ευτυχία για όλους, ακριβώς όπως μια μητέρα εύχεται για το μονάκριβο παιδί της. Όταν δεν θα μπορείτε να αντέξετε βλέποντας την οδύνη των αισθητών όντων γύρω σας χωρίς εσείς να έχετε τη δυνατότητα να κάνετε κάτι γι’ αυτά, τότε ας τους στέλνετε ένα ισχυρό κύμα συμπόνιας και αγάπης με την επιθυμία να απαλλαγούν από τις οδύνες τους και να αποκτήσουν τη χαρά. Βλέποντας όμως ότι για να επιτευχθεί αυτός ο σκοπός σας δεν υπάρχει άλλος τρόπος από το να αποκτήσετε τη δύναμη της Βουδικής κατάστασης, τότε είναι που γεννιέται η αλτρουιστική διάθεση να αποκτήσετε τη φώτιση.»

Η ανάπτυξη των αρετών δεν επέρχεται εκ των έξω αλλά αποτελεί προϊόν του θείου όντος που αποκαλύπτεται μέσα μας. Η πνευματικότητα λάμπει έσωθεν. Η αγάπη δεν μπορεί να είναι απλώς μια αντανάκλαση της σεληνιακής λαμπρότητας, αλλά η αιώνια δύναμη του ήλιου που δεν μπορεί να βρίσκεται σε όλους. Η έλλειψη εγωισμού θρέφει την υπηρεσία. Στον τομέα αυτό η εργασία παρακινείται από μια ανώτερη ανάγκη, την ανάγκη για τη φροντίδα των άλλων και τη βοήθεια μας ώστε να υπερβούν την οδύνη τους. Η εργασία αυτή  θεραπεύει εμάς και μας ολοκληρώνει αποβαίνοντας ένα κυρίαρχο στοιχείο του διαλογισμού μας. Η Α. Μπέζαντ έλεγε:

«Το ορθώς ζην υποδηλώνει εντιμότητα βίου και η εντιμότητα υποδηλώνει ότι προσφέρει κανείς όσα λαμβάνει, ότι επιστρέφει περισσότερα από όσα παίρνει,  ότι μετρά την εργασία του με τη δύναμη της υπηρεσίας και όχι του εξαναγκασμού, ότι όσο ισχυρότερος είναι ο νους του ανθρώπου τόσο ισχυρότερο είναι το χρέος του να προσφέρει βοήθεια. Ότι όσο ανώτερη θέση κατέχει κανείς τόσο πιο επιτακτική είναι η κραυγή να προσανατολιστεί η εργασία του στην υπηρεσία των αναγκών του ανθρώπου. Το ορθώς ζην στηρίζεται στη δικαιοσύνη, ομορφαίνει με την αγάπη, και αν πρόκειται να υπάρξει ζύγισμα του δούναι και του λαβείν, τότε αφήστε τη ζυγαριά να κλίνει περισσότερο προς την πλευρά του δούναι και προσφέρετε στον άνθρωπο περισσότερα από όλα λαμβάνετε από εκείνον.»

(The Supreme Duty)
Από πρακτική άποψη, η ευτυχία υποδηλώνει την αρμονία με τις κοσμικές αρετές που κάθε άνθρωπος επέλεξε να φέρει μέσα του. Για το λόγο αυτό οι σοφοί πάντοτε έδιναν την απλή συμβουλή στους κυβερνήτες και τους βασιλιάδες να συνεισφέρουν στην ειρήνη του κόσμου, να είναι φιλειρηνικοί, να σταματούν τη διαφθορά και να ζουν έντιμα. Η υπηρεσία έχει ερμηνευθεί ως εκείνο το είδος του μη εγωισμού που είναι άξιο της κατάστασης ενός Μποντισάττβα. 
Παρουσιάζει ενδιαφέρον το γεγονός ότι η υπηρεσία, δημόσια και ατομική, επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από το ιδεώδες της υψηλής αυτής κατάστασης. Στη βουδιστική παράδοση της Mahayana, ο Μποντισάττβα είναι το ύψιστο πρότυπο αλτρουισμού και συμπόνιας. Λέγεται ότι αυτό το έξοχο ον έχει τελειοποιήσει πολλές μεγάλες ιδιότητες και έχει επιτύχει σημαντικά επίπεδα πνευματικής ανάπτυξης, που οδηγούν στη Βουδική κατάσταση. Λέγεται ότι όλοι οι Βούδες υπήρξαν Μποντισάττβα σε προηγούμενες ενσαρκώσεις τους. Ο Μποντισάττβα έχει τη δυνατότητα να καθυστερήσει κατά βούληση την επίτευξη της Νιρβάνα, και να παραμείνει στον κύκλο των γεννήσεων προκειμένου να ευεργετήσει και να συμβάλλει στην απελευθέρωση των αισθητών όντων. Η υπηρεσία προς τους άλλους είναι το ύψιστο ιδανικό του, μια επιβεβαίωση της ενότητας από την οποία πηγάζει και αναπτύσσεται ο αλτρουισμός. Η Α. Μπέζαντ έλεγε σε αυτό:

«Η βαθύτερη χαρά και η ύψιστη ευχαρίστηση έρχεται με την υπηρεσία εκείνου που είναι αληθινά ο εαυτός καθενός. Έτσι, καθώς αναπτυσσόμαστε προς την πνευματική ζωή και την αληθινή ενότητα της ανθρωπότητας, ανακαλύπτουμε στην ανθρωπότητα εκείνο που αγαπάμε περισσότερο από όλα.»
(Theosophy and Ethics)

Μια τέτοια αγάπη αρχίζει από ένα φωτισμένο άτομο και απλώνεται σχηματίζοντας ολοένα μεγαλύτερους κύκλους. Στην οικογένεια, την κοινωνία, τη χώρα, την ανθρωπότητα. Αυτή η αγάπη που αγκαλιάζει τα πάντα προέρχεται από μια πηγή, και καθένας από εμάς μπορεί να υπηρετήσει σαν ένα κέντρο στο συνεχώς διευρυνόμενο κύκλο των πραγμάτων. Η εμπλοκή τους στην πνευματική περιπέτεια έχουν κάνει τα ανθρώπινα πλάσματα ομορφότερα και ευγενέστερα. Οι ηρωικές πράξεις τους έχουν τραγουδηθεί στα έπη και τους θρύλους. Όπως τόνιζε ο Αργεντινός συγγραφέας και ποιητής Χ.Λ.Μπόρχες, το πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι δεν δίνουν αρκετή σημασία στον εσωτερικό πόλεμο του ήρωα, τις οδυνηρές γι’ αυτόν επιλογές του, τις σιωπηλές θυσίες του, την πορεία του στο θάνατο και τη λύτρωση. Κάποτε η λύτρωση ενός αρχηγού σήμαινε επίσης τη λύτρωση των ακολούθων του από τη θλίψη και τον πόνο, καθώς δεν υπήρχε διαχωρισμός ανάμεσά τους στην ευτυχία. Ο βασιλιάς ή ο κυβερνήτης θεωρείτο raja-buddha, ή παρομοιαζόταν με Μποντισάττβα και κυβερνούσε υπηρετώντας το λαό του. 

Η εκδίπλωση της πνευματικότητας μπορεί να μη λαμβάνει χώρα μαζικά, αλλά παραμένει κίνητρο για ατομική μελέτη, διαλογισμό και υπηρεσία. Η Έλενα Π. Μπλαβάτσκυ χαρακτήριζε αυτό το είδος τριπλού τρόπου ζωής σαν θεουργία ή θεία εργασία για την «επιστροφή του ανθρώπου στην πρωταρχική αγνότητα της Φύσης». Το καταπληκτικότερο όλων είναι η ζωή αυτή μπορεί να βιωθεί από όλους τους ανθρώπους. Όλοι μπορούν να προσπαθήσουν στην Ατραπό και να γίνουν άγιοι Μποντισάττβα. Η ευτυχία του προσκυνητή θα μπορούσε κάλλιστα να συγκριθεί με το γαλήνιο χαμόγελο του Μποντισάττβα. 
Κάποια ημέρα θα έχουμε μάθε να συνομιλούμε με τον εντός ημών Βούδα και να επικοινωνούμε με τον Βούδα που βρίσκεται μέσα στους συνανθρώπους μας. Αυτή η ημέρα έρχεται.

(The Theosophist, Μάιος 2007)